مجتبى ملكى اصفهانى
306
فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )
حقيقت است در قول مخصوص « 1 » . به عنوان « انشا » رجوع شود . در تعريف خبر به معناى لغوى آن عبارتهاى مختلفى بيان شده است از جمله : 1 - خبر كلامى است كه احتمال صدق و كذب دارد . 2 - خبر كلامى است كه قابل تصديق و تكذيب است . 3 - خبر كلامى است كه فى نفسه مفيد اضافه امرى به امر ديگر باشد ، نفيا يا اثباتا . فخر رازى مىگويد : تصور ماهيت خبر بىنياز از تعريف است . « 2 » و اما خبر در اصطلاح محدثين مرادف با حديث و اثر « 3 » و روايت و كلامى است كه حاكى از سنّت معصوم عليه السّلام باشد . - تقسيم خبر : گاهى ضرورة يا نظرا صدق يا كذب خبر معلوم است ، و گاهى خبرى است كه صدق و كذب آن معلوم نيست ، و در اين حال ، يا ظن به صدق آن داريم ، يا ظن به كذب آن داريم و يا احتمال صدق و كذب آن مساوى است . اين تقسيم به اعتبار مفاد و مضمون خبر است . به اين اعتبار خبر سه قسم است : 1 - متواتر .
--> ( 1 ) المحصول رازى ، ج 2 ، ص 101 . ( 2 ) المحصول ، ج 2 ، ص 101 . وى براى مدعاى خود دو دليل ذكر مىكند . 1 - قضاياى مانند : علم به كل متوقف بر علم به جزء است ، و شيئى واحد هم موجود و هم معدوم نيست ؛ و قضايايى مانند اينها همگى از قضايايى ضرورى و بديهى هستند . ولى در عين حال همهء اين قضايا خبر خاص هستند كه تصور آنها متوقف بر اكتساب نيست و اگر تصور مطلق ماهيت خبر متوقف بر اكتساب بود ، بايد اين اخبار خاص به طريق اولى متوقف بر اكتساب بودند . 2 - هركس ضرورة مىداند كه كجا خبر نيكوست و كجا مثلا امر نيكوست و اين ناشى از بديهى بودن تصور خبر و مقابل آن انشاء است . ( 3 ) البته گاهى به آنچه از غير معصوم وارد شود « اثر » گويند .